رهنگاران/ زنان گیلان از دیرباز با لباسهای محلی خود نهتنها زیبایی را، بلکه هویت را حفظ کردهاند. هنوز در جشنها، عروسیها و آیینهای بومی، بانوان گیلک با افتخار لباس مادربزرگهای خود را بر تن میکنند، لباسی که روایتگر نسلی است که زیبایی را با حیا و لطافت را با وقار درآمیخت.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ره نگاران؛ فاطمه لطیفی فعال رسانهای در یادداشتی نوشت؛ در سزمین باران، جایی که مه و سبزه دست در گردن هم دارند و کوه و دریا در هم میپیچند، زنان گیلان با دستانی پر از ذوق و چشمانی لبریز از زندگی، رنگها را بر تن فرهنگ نشاندهاند. گیلان نه فقط سرزمین چهار فصل طبیعت، بلکه اقلیم چهار فصل احساس است؛ جایی که لباس زنانه، از پارچه و نخ فراتر میرود و بدل به زبانی میشود برای گفتوگو با تاریخ، ایمان و زیبایی.
لباس محلی زنان گیلانی تنها پوششی برای تن نیست؛ میراثی است از عشق، وقار و باور. میراثی که هر چین دامنش، هر دوخت نوار رنگیاش و هر سکهی آویخته بر یقهاش، نشانی از روح آزاد و لطیف زنان این سرزمین دارد.
زنان گیلان از دیرباز با لباسهای محلی خود نهتنها زیبایی را، بلکه هویت را حفظ کردهاند. هنوز در جشنها، عروسیها و آیینهای بومی، بانوان گیلک با افتخار لباس مادربزرگهای خود را بر تن میکنند، لباسی که روایتگر نسلی است که زیبایی را با حیا و لطافت را با وقار درآمیخت.
هویت در تار و پود رنگها
پوشاک، یکی از پرمعناترین نمادهای فرهنگی در هر جامعه است؛ عنصری که از شیوهی زیست، باور، طبقه و اقلیم سخن میگوید. در گیلان، این معنا به اوج خود میرسد. زنان این سرزمین با بهرهگیری از رنگهای طبیعت، از سبز و آبی دریا تا قرمز گلهای بهاری و زرد شالیزارهای تابستان، روح طبیعت را در تار و پود لباسهایشان تنیدهاند.
در نگاه نخست، لباسهای محلی زنان گیلانی چیزی شبیه به رنگینکمان است؛ اما اگر دقیقتر بنگری، درمییابی که هر رنگ، فلسفهای دارد. قرمز، نماد شور زندگی و عشق است؛ سبز، نشانه ایمان و پیوند با طبیعت؛ زرد، پیامآور آفتاب و امید. همین همنشینی رنگهاست که روح شادی و نشاط را در کوچههای روستا و دل کوهستان میپراکند.
اما این زیبایی تنها در رنگ خلاصه نمیشود. در طراحی و ساخت این لباسها، اصولی نهفته است که با طبیعت و معیشت مردم کاملاً همخوانی دارد. جنس پارچهها، بلندی یا کوتاهی لباس، حتی تعداد لایهها، همه در پیوندی هوشمندانه با اقلیم و کار روزانه زنان است.
در مناطق کوهستانی، لباس ضخیمتر و تیرهتر است تا در برابر سرمای مهآلود البرز مقاومت کند. در دشتها و مزارع، پارچهها سبکتر و رنگها شادترند تا بازتابی از زندگی و حرکت باشند. این هماهنگی میان پوشاک و طبیعت، خود نوعی حکمت زنانه است؛ دانشی که نسل به نسل منتقل شده و در هیچ کتابی نیامده است.
هر دوخت، یک روایت
اگر بخواهیم نامی بر ظرافت و هنرمندی زنان گیلک بگذاریم، باید آن را روایت با نخ بنامیم. لباس محلی زنان قاسمآباد، نماد همین روایتگری است؛ لباسی دهتکه شامل یل، لچک، شلیته، چاروق، عرقچین، چادر کمر و پیراهنهای چیندار که هر کدام داستانی از ذوق و صبر را بازگو میکند.
یلهای مخملی با سکههای قدیمی تزئین میشوند، پیراهنهای بلند و پرچین با نوارهای رنگی حاشیهدوزی میگردند و چارقدها با دوختهای ریز و دقیق درخشان میشوند. این لباسها نه تنها جلوهای از هنر بومیاند، بلکه زبان خاموشی هستند برای بیان احساسات، آرزوها و باورهای زنانه.
در گذشته، زنان با همین لباسها در مزارع برنج و چای کار میکردند و رنگ لباسشان طوری انتخاب میشد که از دور دیده شوند؛ رنگی که نشانه حضور و زندگی بود. چه استعارهای زیباتر از این؟! زن گیلانی حتی در دل کار و رنج، زیبایی را فریاد میزند.
از هنر تا اقتصاد
در کنار ارزشهای فرهنگی، پوشاک زنان گیلان بُعدی اقتصادی نیز داشته است. زیورآلات همراه لباس، از سکهها و گردنبندهای نقره گرفته تا دکمههای فلزی و یراقهای رنگی، علاوه بر جنبه تزئینی، نوعی پسانداز خانوادگی نیز به شمار میرفتند.
در روزگاری که امنیت مالی در گرو داراییهای ملموس نبود، زنان با زیور خود ثروت خانواده را بر گردن و دستانشان حمل میکردند؛ نشانی از اعتماد و احترام به زن به عنوان ستون پنهان اقتصاد خانواده.
صدای هویت در برابر مد
اما در روزگار امروز، این لباسها بیش از هر زمان دیگری به فرهنگسازی و حمایت نیاز دارند. لباس محلی، تصویر زنده فرهنگ است؛ اگر فراموش شود، بخشی از هویت ما خاموش میشود.
تنوع رنگ و نقش در لباس زنان گیلانی، بازتاب علاقه آنان به شادی و زندگی است؛ اما برای ماندگاری این میراث، باید از قالب موزه و نمایش بیرون آید و در زندگی روزمره حضور یابد.
لباسهای بومی گیلان ظرفیت بالایی برای الهامگیری طراحان امروزی دارد و میتواند در قالبی نو اما با حفظ اصالت، به پوشش رسمی و مردمی تبدیل شود.
زن، رنگ و ایمان
زن در فرهنگ ایرانی و گیلانی، همواره تجلی حیا و زیبایی بوده است. لباس او، هم سپری برای حفظ کرامت و حجاب و هم آینهای برای نمایش ذوق و ظرافت بوده است. در لباسهای محلی گیلان، این دو معنا در کنار هم مینشینند؛ پارچهای که در عین وقار، شاد است و در عین پوشیدگی، زیبا.
شاید راز ماندگاری این لباسها همین باشد: تعادل میان ایمان و زیبایی، میان سنت و زندگی. زنان گیلان هرگز اجازه ندادهاند که مد، هویتشان را ببلعد. آنان رنگ را از طبیعت گرفتهاند و به فرهنگ بازگرداندهاند؛ به همین دلیل است که لباس محلیشان هنوز، پس از قرنها، بوی باران و ایمان میدهد.
لباس محلی زنان گیلانی، تنها یک پوشش نیست؛ بیانیهای فرهنگی است. هر دوخت آن فصلی از کتاب زندگی است؛ کتابی که با نخ نوشته شده و با عشق خوانده میشود.
اگر قرار است میراث فرهنگی را زنده نگاه داریم، باید این رنگینکمان را بر دوش فرهنگ نگه داریم. همانطور که طبیعت گیلان با باران زنده میماند، فرهنگش نیز با دستان زنانش زنده است؛ زنانی که هنوز در هر دامن پرچین، ایمان و زیبایی را به رقص درمیآورند.
- نویسنده : فاطمه لطیفی
- منبع خبر : پایگاه خبری ره نگاران
